Vrilissiotika Nea

Γράφει ο Κώστας Καντάς

Α) Η εύρεση παπύρων

Στην άνω Αίγυπτο, στο σημερινό χωριό Μπενεζά στα 1895 έως στα 1934 έγιναν ανασκαφές από Αιγύπτιους, Άγγλους και Ιταλούς και σε μια αναποδογυρισμένη λάρνακα βρέθηκαν 400.000 αποσπάσματα παπύρων που ήταν μισομαυρισμένα, πιθανό από την πυρπόληση της βιβλιοθήκης της Αλεξανδρείας. Τα αποσπάσματα αυτά, όσα αναγνώστηκαν ήταν γραμμένα στα ελληνικά, στα λατινικά, στα αραβικά και στα κοπτικά. Όσα ήταν στα ελληνικά αναφέρονταν στη Σαπφώ, στον Αρχίλοχο, στο Σοφοκλή, στον Ευριπίδη, στον Αισχύλο και στο Υπερείδη. Επειδή τότε κυριαρχούσε η ελληνική γλώσσα, οι περισσότεροι πάπυροι έχουν γραφή ελληνική.

Β) Ο πάπυρος που αναφέρεται στους Έλληνες

Ο Πάπυρος που, αν και έχει γραφή λατινική, μιλάει για τους Έλληνες. Συγκεκριμένα ο Ρωμαίος συγκλητικός που έζησε στην Ελλάδα επί ρωμαιοκρατίας, έστειλε μία επιστολή στον ανθύπατο Ατίλιο Νάβιο, που εστάλη στην Αχαΐα ως διοικητής στην οποία αναλύει τους χαρακτήρες των Ελλήνων για να τον διευκολύνει να διοικήσει τους Έλληνες. Η επιστολή αυτή επειδή δεν έχει χρονολογία γραφής, εικάζεται, ότι πρέπει να γράφτηκε στα προχριστιανικά χρόνια.

Γ) Το περιεχόμενο της επιστολής.

Κατ’ αρχήν οι δύο άντρες πρέπει να ήταν φίλοι. Ο Μενένιος Άπιος πρέπει να ήταν ο οξυδερκής και είχε καταλήξει στο συμπέρασμα, ότι για να διοικήσεις ένα λαό, πρέπει να γνωρίζεις τη ψυχολογία του, τις παρορμήσεις του, την ευπιστία του και γενικά το χαρακτήρα του. Γράφει λοιπόν Μενένιος Άπιος στον Ατίλιο Νάβιο συνοπτικά:

· Είναι περίεργο, ότι μια πόλη, η Ρώμη πως έφθασε να κυβερνά από τον Περσικό κόλπο έως τη Μαυριτανία, από τους Αιθίοπες ως την Καληδονία δηλαδή από τη Βρετανίας ως το Ιράκ, ως την Περσία, από την Αφρική έως και την Ευρώπη.

· Όμως σ’ αυτούς τους λαούς έχουμε υποχρέωση να τους παρέχουμε ασφάλεια και ευημερία. Ο πρώτος, που το εφάρμοσε αυτή, ήταν ο Αλέξανδρος. Ευτυχώς που πέθανε νέος, γιατί δε θα μπορούσαμε να κυριαρχήσουμε εμείς.

· Πρέπει να κατασκευάζουμε υδραγωγεία, δρόμους, γέφυρες και τεχνικά έργα που κάνουν τη ζωή των ανθρώπων πιο άνετη. Πρέπει ακόμα να προάγουμε τη μόρφωση, τη σοφία, την ποίηση και την τέχνη στις δυτικές επαρχίες, γιατί αλλού το έπραξαν και το πράττουν και τώρα ακόμα οι Έλληνες.

· Μάθε φίλτατέ μου Ατίλιε για να είμαστε κοσμοκράτορες πρέπει να είμαστε και ιππότες στη συμπεριφορά μας.

· Οι Έλληνες είναι πιο εγωιστές από μας και από όλα τα έθνη. Κατά το ρητό του Πρωταγόρα για τους Έλληνες «Πάντων χρημάτων μέτρον» και εννοούσε το Έλληνα. Ο Έλληνας είναι άτομο αδέσμευτο, αυθαίρετο,ατίθασο και ελεύθερο. Υψώνει το εγώ του. Αυτοί πρώτοι οι Έλληνες σκέφθηκαν πηγαία.

· Χάρη σ’ αυτούς τους Έλληνες σκεφτόμαστε κι εμείς. Βλέπουμε με τα μάτια τα δικά τους. Η σκέψη των Ελλήνων δεν μπαταγεύει, είναι πάντα επίκαιρη και δροσερή.

· Το μυαλό των Ελλήνων είναι η πηγή του καλού και του κακού. Το μυαλό τους δημιούργησε ιδανικά πολιτικά συστήματα, αλλά το εγώ τους καταστρέφει ακόμα και έργα και πολιτείες. Ο Έλληνας με τον εγωισμό του καταπατεί και έργα τέχνης και ιδανικά έργα. Τότε που ήταν οι Έλληνες στην καταστροφική τους τάση, τους κυριαρχήσαμε. Εμείς τους κατηγορούμε αλλά άδικα, αυτοί ήταν οι πρωτοπόροι του πολιτισμού.

· Ο Έλληνας περιφρονεί το νόμο. Δεν παραδέχεται άλλη κρίση μόνο τη δικιά του. Δεν πιστεύει στο νόμο, παρά μόνο αν τον συμφέρει ατομικά. Αλλάζουν νόμους κάθε τόσο κι αν δεν μπορούν, τους αντιμετωπίζουν εχθρικά, μεταχειρίζοντας τη βία ή το δόλο. Επινοούν σοφιστικούς λόγους και οι νόμοι τους γίνονται ράκη.

· Ο Έλληνας έχει αδύναμη μνήμη στα δεινά των πολιτικών. Είναι ευκολόπιστος. Δεν είναι σταθερός. Είναι ανυπόμονος. Μόλις δυσκολέψουν λίγο τα πράγματα, κάνει μεταρρυθμίσεις στους νόμους.

· Για να σαγηνεύσεις την εκκλησία του Δήμου μιας ελληνικής πόλης, δώσε υποσχέσεις και θα τους έχεις με το μέρος σου. Μ’ αυτές χορταίνουν οι Έλληνες. Ανάμεσα σε λίγους Έλληνες θα βρεις εύκολα ένα Αλκιβιάδη (εννοείται επιπόλαιο και αλλοπρόσαλλο) που επάνω από την πατρίδα του ο Έλληνας βάζει το εγώ του, το ατομικό του συμφέρον.

· Οι Έλληνες λίγα πράγματα σέβονται. Δίκαιος είναι ένας νόμος, αν τους εξυπηρετεί. Την ολότητα, το συμφέρον της ολότητας δεν το λογαριάζει. Αλλά κι εμείς οι Ρωμαίοι φοβάμαι, ότι θα καταντήσουμε ατομιστές. Όμως οι Έλληνες στο κατήφορο είναι πρωταγωνιστές δηλαδή προς το κακό σπεύδουν γρηγορότερα, ενώ προς το καλό οδοιπορεί αργά.

· Καλέ μου Νάβιε, ο Έλληνας για το συμπολίτη του αδιαφορεί, αλλά αν το πράξει, το κάνει για να δείξει την υπεροχή του. Όμως για τους ξένους ενδιαφέρεται για να δείξει τον ανώτερο πολιτισμό του.

· Ποτέ ο Έλληνας δεν παραδέχεται την αξία του ομότεχνου του, αν δε του δοθεί η ευκαιρία, τον απαξιώνει. Δεν χαίρεται για τον έπαινο των άλλων, όμως επιχαίρει για τον ψόγο του άλλου ή των άλλων.

· Ο Έλληνας είναι εγωκεντρικός. Όταν ένα συμπολίτης του δεν αναγνωρίζεται, αδιαφορεί με το σκεπτικό, ότι αφού δεν αναγνωρίζομαι εγώ, ας μείνει κι αυτός στην αφάνεια. Ακόμα και τους νεκρούς τους αφήνουν ατίμητους οι Έλληνες.

· Το μίσος για τους Έλληνες είναι ηδονισμός. Η συναδέλφωση στους Έλληνες γίνεται, όταν συμπίπτουν τα συμφέροντά τους.

· Τώρα κι εμείς οι Ρωμαίοι βαδίζουμε προς το δρόμο των Ελλήνων. Και οι δικοί μας εγωισμοί γίνονται ωμότεροι και βιαιότεροι και θα σκεπάσουν στο μέλλον τη Ρώμη. Ο Έλληνας εφεύρε τρόπους να εκδηλώνει το φθόνο του, να γκρεμίζει τον καλύτερό του. Από τη δολοφονία προτιμά τη συκοφαντία, είναι κι αυτός ένας φόνος διακριτικός. Του αρέσει η ατίμωση. Οι Έλληνες είναι φιλότεχνοι, αλλά και δημιουργοί του καλού και του κακού λόγου. Μιλάνε υποθετικά για κείνο που θέλουν να διώξουν και τον σκοτώνουν χωρίς να το δολοφονούν. Η συκοφαντία είναι το αγχέμαχο όπλο τους.

· Ο Έλληνας πιστεύει μόνο στη δική του γνώμη, ο δε ηγέτης δε θέλει να ακούσει και τη γνώμη των άλλων που το έργο θα γίνει τελειότερο, διότι το έργο για να τελειωθεί, πρέπει να το δουλέψουν κι άλλοι, ενώ ο Έλληνας θέλει μόνο το δικό του όνομα να ταυτιστεί με το έργο. Σε πρώτη θέση μπαίνει το εγώ και σε δεύτερο το έργο.

· Οι Έλληνες πάσχουν από εγωπάθεια γι’ αυτό κι εμείς οι Ρωμαίοι που ήμασταν κατώτεροί τους, καταφέραμε και πήραμε την εξουσία από τα χέριά τους, ενώ αυτοί ήταν κοσμοκράτορες.

· Κάθε έργο πρέπει να είναι συλλογικό και σε διαδοχικές γενιές να τελειώνει για να έχει μακρόχρονη πνοή. Τα έργα πρέπει να είναι υπερπροσωπικά. Η πολιτική σκέψη στην Ελλάδα λείπει. Ο ένας πολιτικός φθείρει τον άλλο μέχρι εξοντώσεως με συνεχή σύγκρουση. Οι Έλληνες έχουν σκέψη δυνατή και αγωνιστική διάθεση. Όμως έχουν άρρωστο χαρακτήρα. Δεν ενώνονται για να γίνει ένα έργο, αυτοκαταστρέφονται.

· Γι’ αυτό οι Έλληνες υπέφεραν δεινά και θα υποφέρουν στο μέλλον τα οποία οφείλονται στη φιλοπρωτία που είναι η νόμιμη θυγατέρα του εγωισμού τους.

· Μήπως υπερβάλλω γι’ αυτά που λέω για το θαυμαστό γένος των Ελλήνων; Αλλά και αυτούς που διάβασα τον Αριστοφάνη, το Δημοσθένη, τον Ευριπίδη, το Θεόφραστο, τον Επίκουρο, το Ζήνωνα και το Χρύσιππο βεβαιώνουν περίπου τα ίδια, άρα δεν είμαι άδικος. Την ύβριν οι Έλληνες την ξέχασαν. Όταν οι Έλληνες επιδιώκουν ισότητα δεν είναι, διότι θέλουν δικαιοσύνη, αλλά ο άλλος να μην υπερέχει απ’ αυτούς. Μια και εγώ δεν αξίζω να ανεβώ υψηλοτέρα, τότε να μην ανέβεις κι εσύ. Ο Έλληνας γεννιέται με την τάση της υπεροχής.

· Οι Έλληνες είναι αφεντάδες της γνώσης και καυχώνται πολύ. Επαινούν τη δικιά τους αρετή, το δικό τους προτέρημα και υποτιμούν τα κατορθώματα των άλλων ή τις αρετές των συμπολιτών τους. Οι Έλληνες έχουν πάθη. Οι περισσότεροι δε διδάσκονται από τα λάθη των κυβερνητών και των πολιτικών ηγεμόνων της ιστορίας τους και κάνουν τα ίδια λάθη και θα συνεχίσουν να κάνουν.

· Ο τόπος των Ελλήνων είναι μακάριος, όμως οι Έλληνες δεν αφήνουν τον ηγέτη να κυβερνήσει, αλλά θέλουν οι γύρω του εκ του αφανούς να κυβερνούν αυτοί. Οι Έλληνες μπορεί να είναι εγωπαθείς, αλλά έχουν και καλές πλευρές. Έχουν προοδέψει στο λόγο, στη σοφία, στην ποίηση, στις τέχνες, στις επιστήμες, στο εμπόριο και στον πόλεμο ακόμα κι από όλα αυτά αναβλύζει η δόξα τους.

· Εμένα λέει ο Μενένιος Άπιος οι Έλληνες με γοητεύουν, είναι οι δάσκαλοί μου. Όμως όσο ο χρόνος περνά η δόξα των Ελλήνων μικραίνει κι ακόμα εξ αιτίας των ελαττωμάτων τους θα μικραίνει. Ο εγωισμός κάνει τους Έλληνες καλούς στρατιώτες, γενναίους, ριψοκίνδυνους και τολμηρούς, αλλά δεν εκμεταλλεύονται τη δόξα τους.

· Μη νομίσεις Ατίλιε, ότι όλες αυτές οι κρίσεις που γράφω είναι δικές μου, τις διδάχτηκα από τον Επίκτητο.

· Νέος άκουσα τον Επίκτητο να λέει, ότι οι Έλληνες κάποτε είχαν ένα κόσμο, την Ατλαντίδα που την κάλυψαν τα νερά του ωκεανού, ήταν κόσμος προοδευμένος.

· Τους Έλληνες μην τους κατηγορείς μπροστά τους η συνεχώς, γιατί, αν ξυπνήσει η περηφάνια τους, γίνονται αμείλικτοι διώκτες. Οι Έλληνες έχουν υπεροψία, αλλά και φιλοτιμία πρωτοφανή. Τώρα είναι γκρεμισμένοι ευγενείς. Έχουν σωρεία αντιφάσεων. Άλλες ώρες είναι Έλληνες κι άλλες γραικύλοι, τιποτένιοι, παράδοξοι.

· Μη δώσεις ποτέ στον Έλληνα την εντύπωση, ότι του αφαίρεσες την ελευθερία. Άφησέ τον να φωνάζει, να θορυβεί, να εκφράζει την πολιτική του μανία, έως εκεί που δεν θίγονται τα συμφέροντα της αυτοκρατορίας μας. Να χρησιμοποιείς αυτούς που διαφωνούν εναντίον εκείνων που αντιδρούν. Οι διαταγές προς τους Έλληνες δεν ωφελούν, χρησιμοποίησε το διάλογο. Δίνε την εντύπωση, ότι υποχωρείς. Μην απειλείς τους Έλληνες με τις λεγεώνες.

· Μην κάνεις τον παλληκαρά στους ηγήτορες των πόλεων. Άφησέ τους να κάνουν μόνοι τους ελιγμούς. Ακόμα τρέφονται με την οπτασία των περασμένων μεγαλείων τους. Μην πολύ επεμβαίνεις στα εσωτερικά των πόλεών τους.

Αυτά έγραψε στην επιστολή του ο Μενένιος Άπιος που ήταν προχωρημένης ηλικίας και ύπατος προς τον νεότερο φίλο του, τον ανθύπατο Ατίλιο Νάβιο πιθανότατα δύο δεκαετίες πριν τη γέννησή του Χριστού, όταν πλέον όλος ο Ελληνισμός ήταν υπό την εξουσία της Ρώμης. Το ότι έχουμε και σήμερα στα 2011 μ.Χ. τα ίδια προτερήματα και τα ίδια ελαττώματα που μας κατέβασαν στο τελευταίο σκαλοπάτι της συρρίκνωσής μας σημαίνει, ότι είμαστε ακραιφνείς απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων. Όμως ας καταπολεμήσουμε τα ελαττώματά μας, διότι κινδυνεύουμε να φθάσουμε στον αφανισμό.

Αυτοκαταστραφήκαμε με τους Ρωμαίους από επιπολαιότητα, από αφέλεια μηδενιστήκαμε από τους Τούρκους. Δυστυχώς δεν καταπολεμούμε τα ελαττώματά μας. Το εγώ και ο ατομισμός μας είναι καρκίνωμα που συνεχίζουμε να το εκτρέφουμε συνεχώς…

Κώστας Καντάς

Γράφει ο Κώστας Καντάς

Α) Η θεά Αθηνά ως θεότητα

Η θεά Αθηνά συμβόλιζε την παρθενία, όλες τις οικιακές τέχνες, το θάρρος και την τόλμη στον πόλεμο γι’ αυτό και ο Φειδίας την παρέστησε με ασπίδα. Χάριζε ακόμα τη σοφία, την οικογενειακή εστία, την αγνότητα, τη γυναίκα ως αγνή κόρη και μάνα, το σεβασμό και την ιδανικότητα. Ήταν η πιο αγαπητή θεά. Έθρεφε το πνεύμα και την αγάπη στους Αθηναίους και γενικά τους Έλληνες

Β) Η θεά Αθηνά ως προστάτιδα

Ήταν η κύρια προστάτιδα της Αθήνας στην οποία έδωσε το όνομά της. Προστάτευε όλες τις εκδηλώσεις της ιδιωτικής ζωής, τα κοινωνικά δρώμενα. Συμπαρίστατο στις γυναίκες, στους αγρότες και βοήθαγε στις καλλιέργειες. Ήταν η φίλη των γυναικών και των κοριτσιών. Οι Αθηναίοι την ένιωθαν ως την πιο φιλική τους θεά, αλλά και την πιο ατρόμητη για την προστασία τους. Ως θεά είχε υπερβεί τα όρια της Αθήνας και τη λάτρευαν σε όλες τις πόλεις – κράτη και τις έδωσαν ως και 200 προσωνυμίες.

Γ) Ο Παρθενώνας στην Ακρόπολη των Αθηνών

Η θεά Αθηνά συμβόλιζε το ωραίο, το ευγενές, την υψηλή τέχνη και ο Περικλής με το Φειδία οραματίστηκαν να ανεγείρουν ένα ναό προς τιμή της θεάς Αθηνάς που να πραγματώνει το μέτρο, το ωραίο, το ιδανικό, να μετο9υσιώνει την υψηλή τέχνη, την αιώνια αγνότητα, το ευγενές, ένα ναό με πορεία στην αιωνιότητα. Σκόπευσαν να φτιάξουν ένα ναό να ανεβάζει τον θεατή προς την υψηλή τέχνη.

Προς το υψηλό αυτό όραμα συνεργάστηκαν ο Περικλής, ο Φειδίας, ο Ικτίνος και ο Καλλικράτης, αλλά η ψυχή του έργου ήταν ο Φειδίας. Ο ναός είχε προϋπολογισμό 7.000 τάλαντα δραχμών, αλλά τελικά έφθασε τις δέκα χιλιάδες. Προς τον ιερό αυτό σκοπό συνέδραμε και το όρος Βριληττός, το μετονομασθέν Πεντέλη από τα πέντε αβαθή έλη που είχε λόγω των αναβλυζόντων άφθονων νερών με τη πηγή λευκότατων μαρμάρων πλησίον του Σπηλαίου της θεάς Αθηνάς, του λεγόμενου και άνδρου των Νυμφών έξω από το οποίο υπήρχε κατά τις εξορύξεις μικρό άγαλμα της θεάς Αθηνάς. Τα μάρμαρα, οι λευκοί λίθοι όπως τότε λεγόταν υπερέβαιναν τον ενάμιση τόνο και μεταφέρονταν με εξάτροχες άμαξες που τις έσερναν βόδια και υποβοηθούνταν από 8 άντρες στη μία πλευρά της άμαξας και άλλοι 8 στην άλλη.

Η πρώτη πέτρα, ο πρώτος σπόνδυλος, τοποθετήθηκε στα 447 π.Χ., αλλά χρειάσθηκαν άλλα 7 χρόνια για τελειοποιηθεί στα 431 π.Χ., όταν άρχισε ο Πελοποννησιακός πόλεμος.

Το μεγάλο αυτό χρηματικό ποσό η Αθηναϊκή Δημοκρατία το είχε, διότι η Αθήνα διεξήγαγε εμπόριο σε όλη τη Μεσόγειο και είχε γίνει σχεδόν αυτοκρατορία εξ αιτίας της Δηλιακής Συμμαχίας και του εμπορικού και πολεμικού της στόλου των τριήρεων. Είναι όντως αξιοθαύμαστο πως τα έργα αυτά δημιουργήθηκαν σε τόσο σχετικά λίγο χρόνο, δηλαδή τα Προπύλαια, ο ναός της Απτέρου Νίκης, το πανύψηλο μεταλλικό άγαλμα της Αθηνάς μετά τον ναό της απ0τέρου Νίκης το οποίο ήταν ορατό και από τον Πειραιά επί υψηλού βάθρου, και το οποίο είχε φιλοτεχνήσει ο Φειδίας, ο βωμός και πριν φθάσουμε στον Παρθενώνα δεξιά κτίσμα καλλιτεχνικό ως βοηθητικός χώρος, το μέγα έργο ήταν ο Παρθενώνας, το αιώνιο μνημείο τέχνης και υψηλού πολιτισμού, αριστερά το Ερεχθείο, αλλά και η πλακόστρωση όλου του χώρου του Ιερού Βράχου και πέραν του Παρθενώνα ένας κυκλικός χώρος ιεροτελεστιών και η περιτείχιση της Ακρόπολης ώστε να είναι απόρθητη.

Δ) Η τεχνική του Παρθενώνα

Στην τεχνική του Παρθενώνα και την καλλιτεχνική του τελειότητα συνέβαλαν ο πατέρας του ναού ο Φειδίας, ο αρχιτέκτονας Καλλικράτης, ο μηχανικός Ικτίνος, ο Περικλής ο πρόεδρος της αθηναϊκής Δημοκρατίας και η Ασπασία από τα παρασκήνια.

Ο Παρθενώνας χαρακτηρίζεται:

· Ως ένα αιώνιο μνημείο τέλειας τέχνης που αιώνια νεάζει.

· Ότι είναι έμψυχος, αφού η σύλληψη του είναι πρωτότυπη.

· Δεν έχει καμία ευθεία γραμμή και όμως παντού βλέπουμε ευθείες. Οι κίονες φαίνονται ισόπαχοι και όμως από κάτω έως πάνω δεν έχουν το ίδιο πάχος, διότι οι δημιουργοί τους έλαβαν υπόψη το φως που στο μάτι αλλού τους λεπτύνει και αλλού τους παχαίνει.

· Συνδυάζει τη χάρη και τη γλυκύτητα του ιωνικού ρυθμού με τη σοβαρότητα, την ακλόνητη κυριαρχία της Αθήνας και τη θεϊκή ιερότητα με το δωρικό ρυθμό.

· Τα υλικά του ήταν θεϊκά, κατάλευκα μάρμαρο που το φύλαττε στα σπλάχνα του το ιερό βουνό της Πεντέλης .

· Στο μέσο οι κίονες παχαίνουν λίγο και το μάτι τους συλλαμβάνει ως πυραμοειδείς. Το δάπεδό του ήταν σε τρία επίπεδα με υψηλότερο το επίπεδο του σηκού, ώστε ο προσκυνητής να μετεωρίζεται θεαματικά και ψυχικά προς τα επάνω, προς τον ουρανό, προς το θεϊκό.

· Το μήκος του ναού ήταν 69,51 μέτρα και το πλάτος 30,87. Είχε συνολικά σε κάθε μεγάλη πλευρά 17 κίονες δωρικού ρυθμού και σε κάθε μικρή από 8. Εσωτερικά ο ναός χωριζόταν στα προπύλαια, στον κυρίως ναό και στο σηκό δηλαδή στο ιερό όπου ανάμεσα σε ένα Π από κολόνες έστεκε το χρυσελεφάντινο άγαλμα της Αθηνάς.

· Επάνω από το επιστύλιο ήταν το διάζωμα που είχε 92 μετόπες. Ήταν ανάγλυφες και παρίσταναν την θεά Αθηνά στη Γιγαντομαχία, να παραστέκεται στους ήρωες στον Τρωικό Πόλεμο, εναντίον των Κενταύρων και στη διαμάχη της με τον Ποσειδώνα. Από όλες αυτές τις μετόπες διασώθηκαν 58, αλλά οι περισσότερες είναι μισοκατεστραμμένες.

· Είχε σαμαρωτή στέγη με λεπτού πάχους μαρμάρου πλάκες και μάλιστα βαμμένες εσωτερικά με απαλό γαλάζιο χρώμα και την ημέρα με τον ήλιο διέχεαν ένα απαλό γαλάζιο φως. Στις μικρές πλευρές του Παρθενώνα στα δύο αετώματα ήταν ανάγλυφη η γέννηση της Αθηνάς και η διαμάχη Αθηνάς και Ποσειδώνα κατά την οποία επεκράτησε η Αθηνά με την ελιά. Στις τέσσερις πλευρές του σηκού ήταν εικονισμένη ανάγλυφα η μεγάλη πομπή των Παναθηναίων σε μήκος 160 μέτρων. Και είχε 150 ανάγλυφους Αθηναίους και 125 ζώα και το πέπλο της θεάς Αθηνάς.

· Το πάτωμα του σηκού ήταν υπερυψωμένο και μέσα σ’ αυτό το χρυσελεφάντινο άγαλμα της Αθηνάς με δίφυλλη πόρτα η οποία άνοιγε μόνο κατά την εορτή των Παναθηναίων κάθε 4 χρόνια και το έβλεπαν οι Αθηναίοι.

· Πάρα πολλά ανάγλυφα, πολλά αγάλματα του αετώματος, το άγαλμα της Απτέρου Νίκης, μια Καρυάτιδα από το Ερεχθείο, το άγαλμα του Διονύσου, συνολικά 253 αφαίρεσε και πήρε ο Ελγίνος στα 1801 τα οποία βρίσκονται στο βρετανικό μουσείο.

Ε) Το άγαλμα της Αθηνάς

Τα σύμβολα της Αθηνάς ήταν η γλαύξ, η κουκουβάγια, που σήμαινε τη σοφία, το φίδι, η ελιά, η ροδιά, το κράνος, η ασπίδα που λεγόταν και αιγίδα και ο κόκορας.

Ο Φειδίας είχε φιλοτεχνήσει πολλά αγάλματα για τη θεά Αθηνά, γιατί λατρευόταν σε όλες τις αρχαίες ελληνικές πόλεις. Όμως το τελειότερο ήταν το χρυσελεφάντινο άγαλμα στο Παρθενώνα, το οποίο είχε:

· Ύψος 12 μέτρα. Είχε εμφάνιση ήρεμη, μακρύ χιτώνα και φορούσε κράνος.

· Είχε ασπίδα. Στο δεξί χέρι κρατούσε ένα μικρό άγαλμα, που αντιπροσώπευε τη νίκη.

· Στο αριστερό χέρι κρατούσε την ασπίδα και το δόρυ. Στην ασπίδα υπήρχε ανάγλυφος αγώνας των Αμαζόνων. Σε δύο ανθρώπινες μορφές των Γιγάντων κατηγόρησαν το Φειδία οι αντίπαλοί του, ότι παρίστανε τον Περικλή και τον εαυτό του αφ’ ενός και αφ’ ετέρου, ότι έκλεψε χρυσάφι από το φόρεμα της Αθηνάς που όταν το ξεκούμπωσαν και το ζύγισαν είχε το βάρος του χρυσού που του παρέδωσαν, αλλά συνέχισαν την κατηγορία, επειδή στο χρυσάφι άνεμειξε και ασήμι, άρα έκλεψε χρυσό όσο το βάρος του ασημιού. Επίσης τον κατηγόρησαν, ότι ιεροσύλησε για τις δύο μορφές στην ασπίδα, κατηγορίες που θα επέσυραν την ποινή του θανάτου, γι’ αυτό και δραπέτευσε. Κατέφυγε στην Ολυμπία, όπου φιλοτέχνησε το άγαλμα του Δία ένα από τα επτά θαύματα της αρχαίας εποχής. Η δραπέτευσή του έγινε από τη φυλακή. Πριν δραπετεύσει η Ασπασία τον επεσκέφθη στη φυλακή και εμμέσως της εκμυστηρεύτηκε τον πόνο του, γιατί την είχε αγαπήσει, αλλά εκείνη έγειρε αμέσως προς τον πρόεδρο, γιατί τον θαύμαζε. Από τότε ο Φειδίας και η Ασπασία δεν ξανασυναντήθηκαν ποτέ. Ο Φειδίας ήταν τότε πλέον σαραντάρης και κάτι ενώ ο Περικλής εξηντάρης.

Σήμερα στον Αρχαιολογικό Μουσείο της λεωφόρου Πατησίων έχουμε ένα αγαλματίδιο της θεάς Αθηνάς πανομοιότυπο με εκείνο του Φειδία που βρέθηκε σε ανασκαφές στο Βαρβάκειο, αλλά είναι Ρωμαϊκής εποχής. Ο αθάνατος Φειδίας που συμπορεύεται με τον Παρθενώνα αιωνίως είχε κάμει το πρόσωπο της θεάς Αθηνάς κατάλευκο προφανώς από ελαφαντοστούν με γαλανά μάτια. Τα χρώματα που κυριαρχούσαν στο ναό μέσα κι έξω ήταν το κίτρινο, το χρυσαφί και το γαλάζιο

Στ) Το Ερεχθείο και η κατασκευή του

Ο Περικλής που με το βαρύγδουπο λόγο του μάγευε την εκκλησία του Δήμου των Αθηνών δεν πρόλαβε να αποτελειώσει το Ερεχθείο, διότι στα 431 π.Χ. άρχισε ο Πελοποννησιακός πόλεμος αφ’ ενός και αφ’ ετέρου δύο χρόνια αργότερα στα 429 π.Χ. πέθανε, αφού προσεβλήθη από το φοβερό λοιμό.

Πέρασαν 8 χρόνια και τότε το Ερεχθείο και με τη Νίκειο Ειρήνη στα 421 π.Χ. άρχισε η ανοικοδόμηση του Ερεχθείου με αρχιτέκτονα το Φιλοκλή. Ο ναός υποδιαιρείτο στο Ερεχθείο και Πωσειδώνιο και σε στοά που από κάτω φαινόταν η πηγή του Ποσειδώνα. Μπορεί το Ερεχθείο να μην είχε τη βαρύτητα του Παρθενώνα, αλλά ήταν κομψό και χαριτωμένες οι 6 Καρυάτιδες που με κάνιστρο στο κεφάλι στήριζαν την πρόσταση. Δυστυχώς τη μία από αυτές την άρπαξε ο Ελγίνος και σήμερα εμείς την αντικαταστήσαμε πανομοιότυπη με άλλη.

Στα 335 π.Χ. μετά την καταστροφή των Θηβών ο νεαρός τότε Αλέξανδρος ανέβηκε και προσκύνησε στον Παρθενώνα και στάθηκε εμπρός στο μεγαλειώδες άγαλμα της Αθηνάς στο οποίο εμπρός στη βάση του είχε μια χαμηλή δεξαμενή με νερό για να αντανακλά το φως στο άγαλμα και να λαμπρύνεται περισσότερο. Ο στρατηλάτης έκανε προσφορές και με ομάδα ιππέων επεσκέφθη και εθαύμασε τον ελαιώνα της Αθήνας.

Ζ) Η Ακρόπολη των Αθηνών στην μετέπειτα πορεία της.

Στα κλασσικά χρόνια η ευθεία μαρμάρινη σκάλα που οδηγούσε στα Προπύλαια που ήταν και η είσοδος για την Ακρόπολη. Στο ύψος της σκάλας και δεξιά ήταν η είσοδος για το ναό της Απτέρου Νίκης. Οι Αθηναίοι ήθελαν τη Νίκη για πάντα δικιά τους και γι’ αυτό της είχαν κόψει τα φτερά, ώστε ποτέ να μην πετάξει σε κανένα αντίπαλο.

Στα 334 π.Χ. ο Μέγας Αλέξανδρος μετά τη μάχη στο Γρανικό ποταμό και τη συντριβή των Περσών έστειλε 300 ασπίδες των Περσών οι οποίες κρεμάστηκαν στις δύο μεγάλες πλευρές ψηλά μέσα στο ναό του Παρθενώνα. Στην αρχή αποκαλείτο ο ναός της Αθηνάς. Όμως δίπλα στο σηκό υπήρχε ξεχωριστός χώρος εντός του ναού που διαβιούσαν ως 6 παρθένες Αθηναίες νέες που είχαν αφιερώσει τη ζωή τους στη θεά και ο ναός ονομάστηκε Παρθενώνας.

Ο Αττάλος ο Α΄ ο βασιλιάς της Περγάμου πρόσφερε στη δεκαετία του 240 π.Χ. 30 αγάλματα που κόσμησαν την Ακρόπολη.

Στην Ανατολική πλευρά ήταν και το θέατρο του Διονύσου. Κόσμημα κι αυτό του ιερού βράχου.

Στα προπύλαια ήταν και η Πινακοθήκη με έργα του μεγάλου ζωγράφου Πολύγνωτου που καταγόταν από τη Θάσο. Τα έργα ήταν σε ξύλινους πίνακες και τα είδε ο Παυσανίας στην Πινακοθήκη στα 145 μ.Χ. Τα Προπύλαια με αρχιτέκτονα τον Καλλικράτη ξεκίνησαν και στα 447 π.Χ. και τελείωσαν μετά τα 421 π.Χ.

Ο Δημήτριος ο πολιορκητής τη βεβήλωσε με τις ασωτείες του, διότι κατοίκησε στα Προπύλαια.

Στα 178 π.Χ. εμπρός από την Πινακοθήκη σε βάση στήθηκε το τέθριππο άρμα του βασιλιά της Περγάμου Ευμένη του Β΄.

Στα 82 π.Χ. ο Ρωμαίο στρατηγός Σύλλας εκδικήθηκε τους Αθηναίους, με σφαγές και αφαίμαξε καλλιτεχνικά την Αθήνα, αλλά και την Ακρόπολη των Αθηνών. Τα μυαλά του Μάρκου Αντώνιου σάλεψαν. Όταν ήταν ο στρατηγός των λεγεώνων του ανατολικού τομέα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και ήρθε με την Κλεοπάτρα στην Αθήνα, αφού πλέον την είχε παντρευτεί, οργίασαν με τα γλέντια ακόμα και πάνω στην Ακρόπολη των Αθηνών.

Ρέκτης μέγας του ποτού καθώς ήταν και μεθούσε ζήτησε από τους Αθηναίους να τον ανακηρύξουν θεό Διόνυσο και οι Αθηναίοι αναγκάστηκαν να το πράξουν.

Οι Ρωμαίοι πέραν από τον Παρθενώνα οικοδόμησαν ένα στρογγυλό μνημείο – ναΐσκο και το τέθριππο εμπρός από την Πινακοθήκη το οποίο στα 15 π.Χ. το αφιέρωσαν στο όνομα του Μάρκου Αγρίππα που είχε ανακηρυχθεί ευεργέτης των Αθηνών.

Έως και το 51 μ.Χ. ο ιερός βράχος της Ακροπόλεως ήταν μεγαλοπρεπής, πολύχρωμος, σεβαστός από όλο το Πανελλήνιο, διότι η θεά Αθηνά λατρευόταν σε όλες τις πόλεις. Ήταν η αγαπητή θεά των Ελλήνων. Όλα τα κτίσματα που είχε προγραμματίσει ο Περικλής διατηρούσαν την καλλιτεχνική τους αρχιτεκτονική και τη χρωματική τους μαγεία εκτός από τις δύο προσθήκες των Ρωμαίων.

Μετά την άφιξη του Αποστόλου Παύλου το 51 μ.Χ. άρχισε δειλά – δειλά να αμφισβητείται το Δωδεκάθεο. Και με την άνοδο του Κωνσταντίνου στον αυτοκρατορικό θρόνο της Ρώμης και κυρίως την ίδρυση της Κωνσταντινουπόλεως στα 331 μ.Χ. η χριστιανική θρησκεία υποστηρίχθηκε. Όταν ο Χριστιανισμός επεκράτησε κατά 80% και στην Αθήνα με πρώτο μάρτυρα τον Αθηναίο και φιλόσοφο τον Αριστείδη τον οποίο απαγχόνισε η Ρώμη στην Αγορά των Αθηνών, τότε οι αρχαίοι ναοί υποβαθμίστηκαν.

Ο Ιουστινιανός έκλεισε τις φιλοσοφικές σχολές των Αθηνών στα 529 μ.Χ. Το άγαλμα της Αθηνάς μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Επίσης και το Ερέχθειο και ο ναός της Απτέρου Νίκης έγιναν χριστιανικοί ναοί στο όνομα της Παναγίας.

Αργότερα ο Θεοδόσιος διέταξε να κλείσουν όλοι οι αρχαίοι ναοί και οι φανατικοί Χριστιανοί έκαναν φοβερές ζημιές σε ναούς και σε αγάλματα θεών και όχι μόνο. Δυστυχώς, δυστυχώς τότε καταστράφηκαν και διαλύθηκαν και το άγαλμα της Αθηνάς στην Κωνσταντινούπολη και το άγαλμα του Δία στην Ολυμπία.

Ο Ιουστινιανός μετέτρεψε τον Παρθενώνα σε χριστιανική εκκλησία το όνομα της Αγίας του Θεού Σοφίας και αργότερα μετονομάστηκε σε Παναγία Αθηνιώτισσα. Στα 395 μ.Χ. η μεγάλη της εισόδου στα Προπύλαια κλίμακα καταστράφηκε σκοπίμως, αλλά ο αρχηγός των Γότθων, ο Αλάριχος σεβάστηκε την Ακρόπολη και δεν ανέβηκε για καταστροφές, ενώ στην Αθήνα προξένησε φοβερές καταστροφές, το δε ιερό της Δήμητρας στην Ελευσίνα το ισοπέδωσε.

Ο Βασίλειος ο Βουλγαροκτόνος στα 1029 μ.Χ. μετά τη νίκη του κατά των Βουλγάρων ανέβηκε στην Ακρόπολη των Αθηνών και ευχαρίστησε την Παναγία που το βοήθησε να συντρίψει τους Βούλγαρους. Επίσης όταν οι Φράγκοι κυριάρχησαν στην Αττική 1393, ο Παρθενώνας μετατράπηκε σε καθολική εκκλησία στο όνομα Santa Maria και μάλιστα ήταν ο μητροπολιτικός ναός των καθολικών και ο Γάλλος επίσκοπος είχε την έδρα του στον Παρθενώνα. Ο τελευταίος μονάρχης, ο Γκυ το ναό της απτέρου Νίκης τον μετέτρεψε σε γραφείο του και καυχιόταν, ότι αξιώθηκε να έχει έδρα την Ακρόπολη. Νότια των Προπυλαίων οι Φράγκοι οικοδόμησαν ένα πύργο 26 μέτρων ως παρατηρητήριο, ενώ μερικοί και προηγούμενα άλλοι κυβερνήτες της Αττικής μετέτρεψαν τα Προπύλαια σε γραφεία ή σε κυβερνεία.

Πέντε χρόνια μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης στα 1458 οι Τούρκοι έδιωξαν τους Φράγκους από την Αττική, και τον Παρθενώνα τον μετέτρεψαν σε τζαμί. Πολλοί αγάδες κατοικούσαν στην Ακρόπολη με τις φρουρές τους και γι’ αυτό έκαμαν πολλά κτίσματα δηλαδή οι Τούρκοι έκαμαν στον Ιερό Βράχο ολόκληρο συνοικισμό.

Μια νύκτα του 1656 έπεσε ένας κεραυνός στα Προπύλαια και άρπαξε φωτιά η πυρίτιδα που είχε εκεί υποθηκεύσει ο Τούρκος φρούραρχος και όταν εξεράγη, έπεσε η μεσαία στοά των Προπυλαίων.

Στα 1684 οι Τούρκοι φοβούμενοι την άφιξη του Βενετού Μοροζίνη κατεδάφισαν το ναό της απτέρου Νίκης και έκαμαν ένα πυροβολείο. Τελικά ο Μοροζίνη πολιόρκησε το Σεπτέμβρη του 1687 την Ακρόπολη και οι Τούρκοι επειδή θεωρούσαν πιο ασφαλές το κτίριο του Παρθενώνα αποθήκευσαν μπαρούτη σ’ αυτόν και εκεί βρήκαν καταφύγιο και 300 Τούρκοι στρατιώτες, διότι ένας αξιωματικός του Μοροζίνη βομβάρδιζε από το λόφο του Φιλοπάππου την Ακρόπολη. Όμως μια οβίδα έπεσε στον Παρθενώνα, τρύπησε τη στέγη και κατέληξε επάνω στη μπαρούτη. Η έκρηξη ήταν φοβερή. Ακαριαίως σκοτώθηκαν και οι 300 Τούρκοι. Κατέρρευσε το κεντρικό τμήμα του ναού και οι Τούρκοι παραδόθηκαν. Ήταν η 15 Σεπτεμβρίου του 1687. Όταν ο Μοροζίνι συνέτριψε τους Τούρκους, ανέβηκε στην Ακρόπολη και θαυμάζοντας τα άλογα του άρματος της θεάς Αθηνάς που ήταν στο δυτικό αέτωμα του Παρθενώνα προσπάθησε να τα κατεβάσει και να τα στείλει στην Βενετία, αλλά το συνεργείο δε δούλεψε σωστά και έπεσαν και έσπασαν.

Την μεγαλύτερη καταστροφή στον Ιερό Βράχο την διέπραξαν οι Τούρκοι και ο Μοροζίνι.

Οι Ευρωπαίοι με την Αναγέννηση ύστερα από το σκοταδισμό του Μεσαίωνα ενέσκηψαν και μελέτησαν και μπήκαν στο φως του αρχαίου πνευματικού και καλλιτεχνικού πολιτισμού των Ελλήνων και πολλοί Ευρωπαίοι στα χρόνια της τουρκοκρατίας έρχονταν στον Ελλαδικό χώρο και από τους αρχαιολογικούς έφευγαν πάντα με κάποιο μάρμαρο, με κάποιο άγαλμα, ενώ οι Τούρκοι ζούσαν βυθισμένοι στο σκοταδισμό τους και μόνο τα αιμοφόρα ένστικτά τους κρατούσαν υψηλά για να έχουν τον Ελληνισμό με σκυμμένο το κεφάλι. Για τους Τούρκους ο Ιερός Βράχος της Ακρόπολης των Αθηνών ήταν ένας κοινός τόπος άνευ μεγαλείου.

Σημειωτέο ενταύθα, ότι μέχρι την επανάσταση του 1821 ο αρχαίος πολιτισμός και η γλώσσα των Ελλήνων αφύπνισε τον γνωστό τότε πλανήτη μας και με το Μέγα Αλέξανδρο. Οι Έλληνες εκπολίτισαν τους Ρωμαίους, το Βυζάντιο, τους Άραβες και ώθησε την Ευρώπη στην Αναγέννηση, ενέπνευσε τη Γαλλική Επανάσταση στα 1789 και συνέβαλε στην Επανάσταση του 1821.

Η Ακρόπολη ιεροσυλημένη από τους Τούρκους και ο Παρθενώνας θανάσιμα τραυματισμένος έφθασε στα 1801. Τότε τα ιερόσυλα χέρια του Άγγλου Έλγιν, που ήταν πρέσβυς στην Κωνσταντινούπολη, μάτωσαν ξανά τον Παρθενώνα. Στην προσπάθεια του Έλγιν να κατεβάσει μετόπες και αγάλματα άλλα έσπασαν κι άλλα πήρε στο Λονδίνο και αργότερα τα πούλησε στο Μουσείο του Λονδίνου.

Στα 1825 ο Οδυσσέας Ανδρούτσος πολιορκώντας την Ακρόπολη επειδή έβλεπε, ότι οι Τούρκοι έσπαγαν τους σπονδύλους για να πάρουν το μολύβι που τους συνέδεε μεταξύ τους, τους έστειλε μολύβι για να σταματήσουν τη φθορά. Αλλά την ίδια χρονιά οι πολιτικοί της επανάστασης με τις ραδιουργίες τους κατά των στρατιωτικών γκρέμισαν από τον πύργο που είχαν ανυψώσει οι Φράγκοι στα νότια των Προπυλαίων το γενναίο μας Οδυσσέα Ανδρούτσο τη νύκτα και βρήκε φρικτό θάνατο.

Στις 31 Μαρτίου του 1833 ύστερα από αιώνες η Ακρόπολη των Αθηνών με την Αθήνα που είχε οκτώ χιλιάδες κατοίκους και το 50% ήταν αγρότες περιήλθε οριστικά στα χέρια των Ελλήνων. Η Ακρόπολη ήταν γεμάτη από τούρκικά κτίσματα και άρχισε η κατεδάφισή τους. Όταν στα 1834 η Αθήνα ανακηρύχθηκε πρωτεύουσα του ελληνικού Κράτους και ο Όθων εγκαταστάθηκε στο ανάκτορο του Δούρου στη σημερινή πλατεία Κλαυθμώνος, ο πατέρας του ο Λουδοβίκος προσφέρθηκε να βοηθήσει για να αποκτήσει ο γιός του ανάκτορο και οι Βαυαροί σκέφθηκαν να οικοδομήσουν τα ανάκτορα του Όθωνα στην Ακρόπολη, αλλά οι Έλληνες αντέδρασαν και τελικά κτίστηκαν εκεί που σήμερα και έχουν μετατραπεί σε Βουλή των Ελλήνων.

Ο Καββαδίας ενήργησε ανασκαφές και δυτικά του Ερεχθείου βρέθηκαν χωμένες στο έδαφος οι Καρυάτιδες, που τις είχαν κρύψει οι Αθηναίοι στα 480 π.Χ. για να μην καταστρέψουν οι Πέρσες. Ανασκαφές έγιναν αργότερα και στα 1895, στα 1902-1909 πραγματοποιήθηκαν του Ερεχθείου, στα 1908 των Προπυλαίων, στα 1933 του ναού της Απτέρου Νίκης και στα 1939 η βόρεια πλευρά του Παρθενώνα.

Σήμερα στα 2011 και δύο δεκαετίες πριν συνεχίζεται η αναστήλωση του Παρθενώνα. Στην αρχαία εποχή στα κλασσικά χρόνια όλος ο Βράχος ήταν ένας ιερός τόπος.

Συγκεκριμένα:

· Στην δυτική πλευρά του Βράχου ήταν ο τάφος του βασιλιά Ερεχθέως και το Πρώον του Αιγέως, το ιερό της Κουροτρόφου Γαίας, της Δήμητρας Χλόης, το Ελευσίνειο, οι Ευμενίδες και ο Άρειος Πάγος.

· Στη βόρεια πλευρά υπήρχαν διάφοροι βωμοί και επιπροσθέτως του Απόλλωνα και του Πανός.

· Στη νότια πλευρά ήταν το ιερό του Διονύσου, του Ασκληπιού, της Αφροδίτης και η Κλεψύδρα στην οποία κατέβαιναν με ένα κρυφό μονοπάτι από την Ακρόπολη για να παίρνουν νερό σε καιρό πολιορκίας.

· Υπήρχε η σπηλιά της Άγραυλου, όπου στο περίβολο της οι έφηβοι Αθηναίοι έδιναν τον όρκο σε ηλικία 18 ετών της νομιμοφροσύνης προς την πατρίδα.

· Πριν πλησιάσουμε στην άνοδο μας προς τα Προπύλαια ερχόμενοι από την Πύλη του Αδριανού στα δεξιά μας ήταν το θέατρο του Διονύσου, μετά το ωδείο του Περικλή και στα 126 μ.Χ. ο Ηρώδης ο Αττικός οικοδόμησε το ωδείο αφιερωμένο στην αγαπημένη γυναίκα του, τη Ρήγιλλα. Ήταν πολυτελέστατο, στεγασμένο με σκεπή πολυτελή από κέδρο. Σήμερα παρά του ότι κάηκε η στέγη του ωδείου της Ρηγίλλης κρατά την καλλιτεχνική του έκφραση και τη γοητεία του και δίνονται σοβαρά έργα και μεγάλες συναυλίες. Χωράει έως 4 χιλιάδες θεατές.

· Αν και σήμερα στα 2011 στον Ελληνισμό επικρατεί η Χριστιανική θρησκεία και η Μάνα των Ελλήνων είναι η Παναγία, οι Έλληνες περιβάλλουν με ιερό σεβασμό την Ακρόπολη των Αθηνών και η θεά Αθηνά φαίνεται να επιζεί στον Παρθενώνα της. Όλα τα ιερά του Βράχου της Ακρόπολης αποπνέουν ιερότητα και ύψιστη καλλιτεχνική έκφραση και θα αποπνέουν αιωνίως. Η δε οικοδόμηση του νέου Μουσείου της Ακρόπολης επαύξησε την καλλιτεχνική της αξία.

Κώστας Καντάς